Założenia kompleksowej polityki antysmogowej a możliwość realizacji inwestycji PPP

Minister właściwy do spraw środowiska, zgodnie z art. 91c ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2013 r. poz. 1232, z późn. zm.), opracował Krajowy Program Ochrony Powietrza (KPOP). KPOP to dokument strategiczny, wyznaczający cele i kierunki działań, jakie powinny zostać uwzględnione, w szczególności na szczeblu lokalnym oraz w programach ochrony powietrza. Przyjęty 3 września 2015 r. KPOP ma na celu poprawę jakości życia mieszkańców, ochronę ich zdrowia i warunków życia, z uwzględnieniem zasad ochrony środowiska. Jego realizacja ma pozwolić na osiągnięcie, w możliwie krótkim czasie, dopuszczalnych poziomów pyłu i innych szkodliwych substancji znajdujących się w powietrzu, wynikających z obowiązujących przepisów prawa, a w perspektywie do 2030 r. poziomów wskazywanych przez Światową Organizację Zdrowia. W zakresie walki ze smogiem rząd przyjął, w dokumencie KPOP1, szereg działań systemowych dla ochrony powietrza, jak np. określenie standardów jakości paliw, unormowanie standardów pieców i palenisk, likwidacja przestarzałych pieców oraz palenisk (tzw. „kopciuchów”), rozwój sieci ciepłowniczych oraz ciepłownictwa niskoemisyjnego, rozwój transportu niskoemisyjnego, a w szczególności samochodów elektrycznych i hybrydowych.

Na działania związane z ochroną powietrza w latach 2014-2020 planowane jest przeznaczenie środków finansowych pochodzących z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej – ok. 5,8 mld zł, uzupełnionych przez środki wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej – ok. 3,1 mld zł. Ponadto, działania na rzecz ochrony środowiska wspierane są przez Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko na lata 2014-2020. Suma środków unijnych przeznaczonych na ochronę środowiska to ok. 101,56729 mld zł, wkład krajowy to ok. 3,055 mld zł.

Ochrona powietrza stanowi jeden z priorytetowych obszarów działalności narodowego i wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Najważniejsze programy dotyczące ochrony powietrza to m.in.:

– KAWKA – likwidacja niskiej emisji wspierająca wzrost efektywności energetycznej i rozwój rozproszonych odnawialnych źródeł energii,
– LEMUR – energooszczędne budynki użyteczności publicznej,
– BOCIAN – rozproszone, odnawialne źródła energii,
– PROSUMENT – linia dofinansowania z przeznaczeniem na zakup i montaż mikroinstalacji odnawialnych źródeł energii.

Ministerstwo Środowiska wskazuje, że sektor bytowo-komunalny jest głównym źródłem zanieczyszczenia powietrza w Polsce, dlatego przygotowało poradnik dla obywateli nt. właściwego użytkowania domowych urządzeń grzewczych. „W zakresie poprawy jakości powietrza naszym priorytetem jest ograniczenie zjawiska tzw. niskiej emisji, czyli emisji powodowanej przez lokalne kotłownie lub też rozproszone indywidualne źródła spalania oraz środki transportu”2. Wydano regulacje dotyczące jakości infrastruktury grzewczej.3 Ministerstwo Środowiska opublikowało również specjalny poradnik “Czyste ciepło w moim domu ze spalania paliw stałych”, który zawiera porady dotyczące odpowiedniego użytkowania domowych urządzeń grzewczych na paliwa stałe, głównie węgiel kamienny i drewno. Poradnik zwraca także uwagę na konieczność zmniejszenia zapotrzebowania budynków na ciepło poprzez termomodernizację oraz wykorzystanie odnawialnych źródeł energii.

Program „Czyste Powietrze” ma odpowiedzieć na problemy związane z wyeliminowaniem najgorszych pieców i paliw w budynkach mieszkalnych. Według rządowych szacunków wydatki na termomodernizację, czyli zabezpieczenie domów przed utratą ciepła, w skali kraju mają wynieść 50 miliardów złotych. Państwo wyda 35 miliardów złotych. 20 procent, czyli 10 mld zł, ma pochodzić ze środków samorządów województw, a 10 procent z budżetów gmin. Inwestycje indywidualne muszą być jednak spójne z polityką społeczną rządu. Rządowy program wsparcia remontów będzie realizowany w latach 2018-2027. Rząd, dostrzegając problem braku lub niewłaściwej termomodernizacji budynków mieszkalnych jako jednej z głównych przyczyn fatalnej jakości powietrza w naszym kraju, bierze jednocześnie pod uwagę dane Instytutu Badań Strukturalnych, wedle których 12,2% mieszkańców Polski, czyli 4,6 mln osób, co stanowi ok. 1,3 mln gospodarstw domowych, żyje w ubóstwie energetycznym. Oznacza to, że osoby te nie mają jakichkolwiek szans na zgromadzenie środków materialnych niezbędnych dla przeprowadzenia termomodernizacji ich domostw4. Wobec potrzeb uboższej części potencjalnych inwestorów podjęto prace analityczne nad uruchomieniem mechanizmu sfinansowania przez administrację publiczną, rządową i samorządową całości kosztów termomodernizacji domów osób najbardziej potrzebujących. W pilotażu bierze udział kilka gmin, wchodzących w skład 33 zlokalizowanych w Polsce miejscowości, spośród grupy 50 miast z najbardziej zanieczyszczonym powietrzem w Europie.

Ponadto, przygotowywany jest projekt nowelizacji ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów, która pozwoli uruchomić finansowanie termomodernizacji budynków jednorodzinnych należących do osób, których nie stać na dobrej jakości kocioł czy też ocieplenie domu. W ten sposób uruchomione zostaną środki finansowe przeznaczone na ten cel. Decyzją Premiera Morawieckiego z listopada ubiegłego roku, 180 milionów złotych zaalokowane zostało do Funduszu Termomodernizacji i Remontów, administrowanego przez Bank Gospodarstwa Krajowego.

Wobec zdiagnozowanych przez NIK problemów z tradycyjnym modelem samodzielnego prowadzenia inwestycji z zakresu efektywności energetycznej przez inwestorów publicznych, warto przy okazji rozważania rozszerzenia owych inwestycji na sektor prywatny zapoznać się z dobrymi praktykami z zakresu PPP wdrożonymi w Sosnowcu na osiedlu Juliusz, gdzie w modelu PPP, przeprowadzono inwestycje w uciepłownienie budynków mieszkalnych. Projekt ten, oprócz likwidacji blisko tysiąca istniejących palenisk, obejmuje także zagwarantowanie określonego poziomu zużycia energii tak, aby koszty ciepła dla mieszkańców były możliwe do poniesienia. Projekt został zrealizowany przez Zakłady Energetyki Cieplnej S.A. w Katowicach, należące do grupy DK Energy Polska.

Warto wspomnieć, że projekt zrealizowany na infrastrukturze osiedla Juliusz jest drugim dużym projektem realizowanym w Sosnowcu w obszarze efektywności energetycznej w modelu, w którym strona prywatna/wykonawca odpowiada za efekty termomodernizacji.

Pierwszy projekt zrealizowany w Sosnowcu nie był zawarty na mocy zapisów ustawy o PPP oraz nie zakładał prac termomodernizacyjnych związanych z substancją samych budynków, a wyłącznie wprowadzenie systemów zarządzania źródłami ciepła w miejskich szkołach, przedszkolach i żłobkach (łącznie 87 obiektów). Natomiast w ciągu 10 lat Sosnowiec zaoszczędził 23 mln zł. Z tych oszczędności 17 mln zł stanowi wynagrodzenie strony prywatnej, a 6 mln zł pozostanie w miejskim budżecie. Oszczędności takie wygenerował wykonawca – firma Siemens, która zagwarantowała oszczędność na poziomie ok. 25% redukcji zużycia energii elektrycznej (oświetlenie) oraz blisko 31% redukcji zużycia energii cieplnej.

Co ciekawe, na terenie Miasta wdrażany jest pilotażowy projekt „Poprawa właściwości energetycznych budynków Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego nr 5 im. Św. Barbary w Sosnowcu”. Podmiotem prowadzącym dialog konkurencyjny jest jednak nie miasto, a Wojewódzki Szpital Specjalistyczny nr 5 im. św. Barbary. Przedmiotem zamówienia jest wykonanie kompleksowej termomodernizacji wraz z wdrożeniem systemu zarządzania energią w budynkach szpitala oraz wykonanie remontu budowlanego budynku stanowiącego ważną część placówki leczniczej. Obowiązki przyszłego partnera prywatnego, zgodnie z założeniami przetargu, dotyczyć mają sfinansowania i zaprojektowania części zakresu przedsięwzięcia, dla której podmiot publiczny nie posiada dokumentacji projektowej, oraz przeprowadzenia robót termomodernizacyjnych i robót remontowo-budowlanych, mających na celu poprawę właściwości energetycznych budynków. Wynagrodzenie partnera prywatnego związane ma być ściśle nie tylko z prawidłowym wykonaniem procesu inwestycyjnego na rzecz podmiotu publicznego, ale również z wywiązaniem się przez niego ze złożonych na etapie przetargu zobowiązań dotyczących maksymalnego poziomu zużycia energii cieplnej i elektrycznej. Przetarg objęty jest wsparciem doradczym Ministra Inwestycji i Rozwoju, znajduje się obecnie w zaawansowanym stadium.

Praktyka projektów realizowanych w Sosnowcu wskazuje, że partnerstwo publiczno-prywatne może istotnie wesprzeć modernizację energetyczną budynków komunalnych, a nie jedynie budynków użyteczności publicznej. Z formalnego punktu widzenia nie ma przeszkód, aby model ten wdrożyć w ramach współpracy gminy ze wspólnotami mieszkaniowymi, spółdzielniami a nawet mieszkańcami indywidualnych budynków.

Bartosz Korbus

1 https://www.mos.gov.pl/srodowisko/ochrona-powietrza/krajowy-program-ochrony-powietrza/
2 Wypowiedz wiceministra środowiska Pawła Sałeka, Pełnomocnik Rządu ds. Polityki Klimatycznej,https://www.mos.gov.pl/pl/srodowisko/ochrona-powietrza/czyste-cieplo-w-moim-domu-z-paliw-stalych/
3 Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Finansów ws. wymagań dla kotłów na paliwo stałe (obowiązuje od 1 października 2017 r., zostało wydane w celu dopuszczenia na rynek bytowo-komunalny w Polsce jedynie najlepszych kotłów, spełniających najwyższe standardy emisyjne), jednocześnie Ministerstwo Środowiska informuje, że w Ministerstwie wł. Ds. energetyki trwają pracę nad przygotowaniem rozporządzenia ws. norm jakościowych dla paliw stałych.
4 https://www.mpit.gov.pl/strony/zadania/czyste-powietrze/

Pobierz PDF

Data publikacji: 25.06.2018


POPRZEDNI ARTYKUŁNASTĘPNY ARTYKUŁ
« »