Zamożność samorządów to temat, który powraca co roku przy okazji publikacji rankingów dochodów per capita. Choć mogłoby się wydawać, że największe aglomeracje nie mają sobie równych, rzeczywistość jest znacznie bardziej złożona. Aby porównywać faktyczną zamożność miast, trzeba uwzględnić nie tylko liczbę ludności czy wysokość podatków lokalnych, ale również wpływ dotacji celowych, subwencji i decyzji odnoszących się do polityki fiskalnej państwa.

Ranking miast wojewódzkich – Warszawa wciąż na prowadzeniu

Wśród miast wojewódzkich niepodważalnym liderem jest Warszawa, która otwiera również ranking top 50 największych miast w Polsce. Stolica, według danych z 2023 roku, osiągnęła poziom dochodów własnych w wysokości 9536 zł per capita. To wynik, który zapewnia jej pierwsze miejsce w rankingu dochodów per capita już od wielu lat. Na podium znalazły się także Opole (8266 zł) i Wrocław (7985 zł). Wysokie pozycje zajmują też Katowice, Poznań i Gdańsk, co pokazuje, że zachodnia i centralna Polska ma silną pozycję ekonomiczną w kraju.

Miasta wojewódzkie są szczególnie ważne dla polskiej gospodarki – mimo niewielkiego udziału w powierzchni kraju, generują ponad 40% PKB. Przypadku województw takich jak mazowieckie, śląskie czy dolnośląskie wskazują na ciągły wzrost PKB mimo wyzwań gospodarczych.

Sopot, Płock, Jaworzno – liderzy wśród miast na prawach powiatu

W kategorii miast na prawach powiatu również nie brakuje niespodzianek. Choć mogłoby się wydawać, że to duże ośrodki dominują w tej klasyfikacji, na szczycie rankingu znalazł się Sopot – z imponującym wynikiem 9958 zł per capita. To miasto od lat utrzymuje pozycję lidera dzięki intensywnej turystyce i wysokim wpływom z nieruchomości.

Na kolejnych miejscach znalazły się:

• Płock – 9104 zł per capita
• Jaworzno – 7689 zł per capita

Są to miasta, których sytuacja finansowa jest ściśle związana z przemysłem, w tym z sektorem petrochemicznym i energetycznym. Dochody w tych miastach są w dużej mierze oparte na podatkach od dużych zakładów pracy, niemających związku z liczbą mieszkańców.

Małe miasta, wielkie pieniądze – zaskakująca siła turystyki i przemysłu

Wśród najbogatszych miast nie brakuje także mniejszych ośrodków, które dzięki specyfice lokalnej gospodarki wyprzedzają nawet największe metropolie. Liderem zestawienia „miasteczek” okazały się Międzyzdroje z wynikiem 16 267 zł per capita, głównie dzięki dochodom z turystyki i usług premium.

Inne przykłady:

• Świeradów-Zdrój
• Zakopane

To miejscowości o silnej marce turystycznej, które regularnie znajdują się w czołówce rankingów samorządów gminnych.

Gminy wiejskie i przemysłowe – finansowe perełki w cieniu metropolii

Absolutnym rekordzistą pod względem zebranych dochodów jest gmina Kleszczów, znana z kopalni węgla brunatnego i Elektrowni Bełchatów. Jej wskaźnik G wynosi 23 774 zł per capita, co sprawia, że Kleszczów nazywany jest „polskim Kuwejtem”.

Wśród bogatych gmin wiejskich wyróżniają się również:

• Sulmierzyce – 11 465 zł
• Kobierzyce – 10 989 zł

Dzięki wpływom z podatków od firm i infrastruktury przemysłowej, są to jedne z najzamożniejszych obszarów wiejskich w Polsce.

Wpływ polityki i kryzysu – realny spadek dochodów samorządów

Rok 2023 był wyjątkowo trudny dla większości samorządów. Wskutek zmian w polityce fiskalnej oraz rosnącej inflacji, budżety zostały skorygowane w dół, a wpływy z podatków – zwłaszcza PIT – dramatycznie zmalały. W przypadku niektórych miast na prawach powiatu realny spadek dochodów sięgnął 30% w stosunku do poprzednich lat. Skutki zmniejszenia składki przekazywanej w ramach subwencji równoważącej (tzw. podatek janosikowy) również wpłynęły na układ rankingu.

Miasto sukcesu – Grodzisk Mazowiecki i inne wyróżniające się przypadki

Warto wspomnieć o wyjątkowych przypadkach takich jak Grodzisk Mazowiecki, który osiągnął 7055 zł per capita, będąc jednym z najzamożniejszych miast powiatu w województwie mazowieckim. Jego sukces wynika z połączenia korzystnej lokalizacji, przyciągania inwestorów oraz dobrze rozwiniętej infrastruktury miejskiej.

Zamożność ma wiele twarzy – geografia finansowa Polski

Choć Warszawa i Sopot niezmiennie zajmują pierwsze miejsce w swoich kategoriach, ranking najbogatszych miast w Polsce pokazuje, że faktyczna zamożność samorządów to złożona mozaika, uwarunkowana lokalną specyfiką, obecnością dużych przedsiębiorstw, strukturą podatków lokalnych czy nawet decyzjami odnoszącymi się do dotacji celowych i polityki ogólnokrajowej.

Najbogatsze miasta w Polsce to nie tylko metropolie – to także niewielkie gminy, które potrafią skutecznie zarządzać swoimi dochodami własnymi. Ich sukces może stanowić inspirację dla innych jednostek samorządu terytorialnego, a dane zgromadzone przez autorów rankingu „Wspólnota” pozwalają lepiej zrozumieć, gdzie dziś bije finansowe serce kraju.

Mateusz Kujawski

Cześć! Nazywam się Mateusz Kujawski i tworzę dla Ciebie tego bloga. Jestem absolwentem kierunku Finanse, Rachunkowość i Ubezpieczenia na Uniwersytecie Warszawskim. Prywatnie szczęśliwy mąż i ojciec dwóch cudownych synów, a także pasjonat edukacji ekonomicznej. Swoją „edukacyjną misję” czynię poniekąd na łamach bloga forumppp.pl, który prowadzę hobbystycznie.