Diagnoza zmian w obszarze mieszkalnictwa w związku z pandemią – wnioski z Forum Mieszkaniowego 2020

W dniach 5-6 października 2020 roku, w związku z obchodami Światowego Dnia Mieszkalnictwa odbyło się VI Forum Mieszkaniowe organizowane przez Fundację Habitat for Humanity Poland. Jest to coroczne, międzysektorowe spotkanie w gronie osób, którym nie jest obojętne w jakich warunkach zamieszkuje się w Polsce i na świecie, które wspólnie z nami poszukują odpowiedzi na pytania o dostęp do niedrogich lokali, poprawę warunków zamieszkiwania, rozwiązania pozwalające zwiększyć liczbę lokali mieszkalnych.

Po raz pierwszy Forum odbyło się w formule online. W wydarzeniu wzięło udział ponad 150 uczestników. W dyskusjach, prezentacjach i panelach uczestniczyło niemal 40 prelegentów reprezentujących władze centralne i samorządowe, przedsiębiorców, praktyków, organizacje pozarządowe oraz uczelnie. Organizatorem była Fundacja Habitat for Humanity Poland. Partnerem wydarzenia był Instytut Rozwoju Miast i Regionów oraz Centrum Doradztwa Rewitalizacyjnego IRMIR, a patronatem medialnym objęli to wydarzenie: Architektura&Biznes oraz Forum PPP. Wydarzenie zostało sfinansowane ze środków Unii Europejskiej i Narodowego Instytutu Wolności.

Tegoroczne Forum Mieszkaniowe było poświęcone zmianom w obszarze mieszkaniowym spowodowanym lub uwidocznionym przez pandemię COVID-19.

Diagnoza zmian w obszarze mieszkalnictwa w związku z pandemią

Pierwszy dzień wydarzenia był zogniskowany wokół diagnozy zmian.

Mowy inaugurujące wygłosili Volker Ziemann (OECD) oraz Joanna Erbel (Laboratorium Rynku Najmu, Fundacja Blisko). Volker Ziemann podkreślał w swoim wystąpieniu, że kryzys mieszkaniowy istniał od dłuższego czasu, ale pandemia go pogłębiła oraz ujawniła znaczące różnice w sytuacji mieszkaniowej. Odnosił się do interwencyjnych rozwiązań wprowadzonych w wielu krajach, jak np. dopłaty do czynszu, podkreślając jednak ryzyko wprowadzania krótkowzrocznych rozwiązań, podczas gdy najistotniejsze są długofalowe racjonalne polityki mieszkaniowe. Joanna Erbel wpisywała aktualne zmiany w znacznie szerszy kontekst zmian klimatycznych wymagających zweryfikowania podejścia do szeregu zagadnień. Zwracała uwagę na potrzebę odpowiedzialnego, zrównoważonego budowania. Podkreślała, że w dobie koronawirusa zmienił się stosunek do mobilności oraz do mieszkania poza miastami (również Volker Ziemann podkreślał rosnącą popularność obszarów pozamiejskich). Mówiła, że w związku z panedemią zaczętą zwracać większą uwagę na dobrze zaprojektowane, ekologiczne i przystępne cenowo mieszkania oraz  różne modele mieszkalnictwa.

Wyzwania w krajach Globalnego Południa

Trzecia mowa inauguracyjna, w formie filmu, została zaprezentowana przez Mathabo Makutę (Habitat for Humanity Zambia). Dotyczyła ona skutków pandemii na mieszkalnictwo w krajach Globalnego Południa, głównie Afryki. Wskazano, ze pandemia unaoczniła problem z dostępem do mieszkań i godnych warunków do życia wśród mieszkańców krajów afrykańskich. Wyzwaniem tam jest nie tylko dostęp do wody i zapewnienie higieny, ale też znalezienie miejsc do izolacji osób zarażonych wirusem. Wobec tego Habitat Zambia rozpoczął prace nad programem odbudowy systemu mieszkaniowego, który byłby lepiej przystosowany do zmieniających się warunków i bardziej odporny na wstrząsy oraz nagłe zmiany (np. wybuch kolejnej epidemii).

Zarówno wystąpienie Volkera Ziemanna, jak i prezentacja Mathabo Makuty uwidoczniły, że problemy w obszarze mieszkalnictwa istniejące wcześniej i silnie unaocznione w czasie pandemii dotknęły wszystkich bez względu na szerokość geograficzną. Są tak samo obecne w Polsce, Europie, jak i w krajach Globalnego Południa.

Wyniki badań

W pierwszej części dnia dr Alina Muzioł-Węcławowicz oraz dr Aleksandra Jadach-Sepioło (IRMiR) zaprezentowały tematykę projektów mieszkaniowych w rewitalizacji. Podkreślano potrzebę uwzględniania mieszkalnictwa przy realizacji rewitalizacji ze względu na wpływ jakości zamieszkiwania na życie ludzi, ich relacje i rozwój. Zwracano uwagę na główne typy projektów mieszkaniowych w programach rewitalizacji, w tym remonty połączone z termomodernizacją oraz mieszkania chronione. Dyskutowano o przykładach rewitalizacji, wynikach przeprowadzonych badań ewaluacyjnych i mechanizmach finansowania. Następnie Katarzyna Przybylska (Fundacja Habitat for Humanity Poland) przedstawiła wyniki badania opinii publicznej dotyczącego sytuacji mieszkaniowej Polek i Polaków. Po raz kolejny problemy mieszkaniowe zostały wskazane jako trzeci najważniejszy problem polskich rodzin (po niskich zarobkach i braku sprawnie funkcjonującej służby zdrowia). Wśród tegorocznej puli pojawiły się pytania o stosunek do najmu oraz zainteresowanie ofertą społecznych agencji najmu. Około połowa respondentów wskazała, że byłaby zainteresowana taką ofertą jako wynajmujący i jako najemcy. Pełna treść raportu z badania dostępna jest pod adresem: https://habitat.pl/files/fm2020/problemy_mieszkaniowe_Polek_i_Polakow.pdf

Panel diagnozujący nową sytuację mieszkaniową

Na koniec pierwszego dnia Forum odbył się panel „Diagnoza nowej sytuacji mieszkaniowej – analiza zmian i przewidywanych skutków długofalowych w kontekście zmian ekonomicznych i społecznych”. Rozmowę moderowała dr Aleksandra Jadach-Sepioło, a wzięli w niej udział przedstawiciele deweloperów (PFR Nieruchomości oraz Polskiego Związku Firm Deweloperskich), organizacji pozarządowych (Ogólnopolska Federacja na rzecz Rozwiązywania Problemu Bezdomności) oraz podmiotów badawczo-rozwojowych (ThinkCo). W dyskusji wybrzmiała potrzeba zwiększenia podaży dostępnych cenowo mieszkań na wynajem. Wskazywano, że jest zbyt mało mieszkań, ich ceny są za wysokie, współpraca pomiędzy samorządami a deweloperami jest marginalna, dostępność gruntów zmniejsza się, a mieszkania są dziś traktowane jako dobra luksusowe. Pandemia silnie uwidoczniła te problemy. Zwróciła też uwagę na inne wyzwania. Deweloperzy są w stanie szybko wyjść naprzeciw oczekiwaniom nabywców zmienionym w wyniku epidemii. Takiej elastyczności brakuje wobec problemów osób, które są uwięzione w przeludnionych mieszkaniach komunalnych lub pozostają w kryzysie bezdomności.

Rozwiązania zdiagnozowanych wyzwań

Drugi dzień Forum został więc zogniskowany wokół możliwych rozwiązań – pierwszy panel dotyczył społecznych agencji najmu, a drugi innych nowych lub zmienianych rozwiązań w obszarze mieszkalnictwa (jak np. kooperatywy mieszkaniowe czy nowelizacja przepisów o dodatkach mieszkaniowych). W dyskusjach analizowano potencjał tych rozwiązań oraz możliwości ich wykorzystania dla stworzenia efektywnego systemu mieszkaniowego.

Społeczne agencje najmu

Część poświęcona społecznym agencjom najmu rozpoczęła się od panelu nakreślającego czym jest to innowacyjne rozwiązanie. Rozmawiano o projektowanych przepisach ustawowych, które mają uregulować działalność społecznych agencji najmu (do tej pory takie rozwiązania powstawały oddolnie – np. w Warszawie Fundacja Habitat for Humanity Poland od kilku lat prowadzi taką agencję, a w Poznaniu działa Miejskie Biuro Najmu). Projekt uregulowania dostępny jest w materiałach konferencyjnych pod adresem: https://habitat.pl/forum-mieszkaniowe-2020/baza-wiedzy/. Panel moderowała Dyrektor Krajowa Fundacji Habitat for Humanity Poland, Magdalena Ruszkowska-Cieślak, a o rozwiązaniu dyskutowali przedstawiciele Ministerstwa Rozwoju oraz Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej, samorządu oraz środowiska akademickiego. Następnie odbyły się trzy równoległe sesje poświęcone zagadnieniom szczegółowym – źródłom finansowania społecznych agencji najmu, roli społecznych agencji najmu w polityce mieszkaniowej gminy oraz założeniom dla tworzenia efektywnych społecznych agencji najmu (skupiano się na relacji między agencją a gminą). W panelach dyskutowali przedstawiciele władz centralnych, samorządów, praktycy w obszarze prowadzenia społecznych agencji najmu oraz podnajemcy mieszkań od agencji. Dzięki temu dyskusje były wieloaspektowe, ożywione, ciekawe i inspirujące.

Pozostałe narzędzia – kooperatywy mieszkaniowe / lokal za grunt / dodatki mieszkaniowe / towarzystwa budownictwa społecznego

W drugiej części dnia pod lupę wzięto inne rozwiązania mieszkaniowe, które obecnie są przedmiotem prac legislacyjnych. W części plenarnej przedstawiciel Ministerstwa Rozwoju, Naczelnik Artur Polak przedstawił założenia leżące u podstaw nowych regulacji, w szczególności ustawy o kooperatywach mieszkaniowych i ustawy o rozliczeniu lokal za grunt (projekty dostępne pod adresem: https://habitat.pl/forum-mieszkaniowe-2020/baza-wiedzy/). Następnie odbyły się cztery równoległe sesje poświęcone (i) kooperatywom mieszkaniowym, (ii) rozliczeniu lokal za grunt, (iii) towarzystwom budownictwa społecznego oraz (iv) dodatkom mieszkaniowym. W tym samym czasie sejmowa Komisja Infrastruktury obradowała nad projektem ustawy wprowadzającej zmiany w zakresie towarzystw budownictwa społecznego i dodatków mieszkaniowych.

Forum Mieszkaniowe 2020 było wydarzeniem ciekawym i inspirującym. Dyskusje prowadzone były na najwyższym poziomie przez profesjonalistów, ekspertów i praktyków, a wnioski z nich będą przydatne dla tworzenia lepszego systemu mieszkaniowego.

Materiały pokonferencyjne – publikacje i nagrania

Prezentacje prelegentów

Film prezentujący problemy mieszkaniowe w związku z COVID-19 w krajach Globalnego Południa.

Playlista nagrań z Forum Mieszkaniowego 2020 (stale uzupełniana).

Data publikacji: 2020.10.18


Wszelkie materiały zamieszczone w niniejszym Serwisie chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Zabronione jest bez zgody Redakcji Forum PPP - magazynu inwestycji publicznych/serwisu forumppp.pl wyrażonej na piśmie pod rygorem nieważności: kopiowanie, rozpowszechnianie lub jakiekolwiek inne wykorzystywanie w całości lub we fragmentach informacji, danych, materiałów lub innych treści poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym.


POPRZEDNI ARTYKUŁNASTĘPNY ARTYKUŁ
« »